Trước khi đến nước Nhật, tôi luôn ngưỡng mộ cách mà xứ sở mặt trời mọc này quảng bá văn hóa của họ. Đi đến đâu cũng thấy hình ảnh của Nhật: sushi, trà đạo, hoa anh đào, origami... đặc biệt là truyện tranh. Thậm chí đến nước Pháp - nơi thấm đẫm những đặc trưng của văn hóa phương Tây - vẫn dễ dàng thấy hình ảnh thanh niên Pháp ôm quyển truyện tranh Nhật Bản đọc.


Nhưng khi chính thức đặt chân đến Tokyo, làm việc với người Nhật, sử dụng các tiện ích của nền công nghệ Nhật, tôi mới nhận ra rằng những sản phẩm văn hóa của họ không đơn thuần chỉ để làm cái chuyện “giao lưu văn hóa”, để chinh phục thế giới hay vì một mục đích “siêu cường” nào đó... Những sản phẩm văn hóa đó thực hiện một nhiệm vụ cao cả hơn cho chính bản thân người dân đất nước mặt trời mọc: thể hiện giấc mơ của người Nhật, làm động lực cho họ biến những ước mơ ấy thành hiện thực.

Sang Tokyo, có cơ hội làm việc với “humanoid robot” (robot giống người), mà Nhật đang là nước dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực nghiên cứu này, tôi mới giật mình nhận ra con robot này giống như... con mèo máy Đôrêmon từng chinh phục nhiều thế hệ trẻ em trên khắp thế giới. Thì ra Đôrêmon từng là một tưởng tượng, nhưng giờ thì sự tưởng tượng đó sắp trở thành hiện thực - một người máy giống người, làm bạn với con người...


Ngồi điểm lại tôi thấy hình như rất nhiều “bảo bối” của Đôrêmon đã đi ra khỏi quyển truyện vô tri để trở thành đồ vật hữu dụng trong cuộc sống hằng ngày: những chiếc hộp lưu giữ mùi hương, những máy chiếu ba chiều, những người máy tí hon... không còn là thứ xa lạ để hấp dẫn nữa rồi. Thậm chí đứng từ một tòa nhà cao tầng nhìn xuống thấy đường phố Tokyo, những hàng cây, cao ốc, xe cộ chạy... cũng giống y như mô tả thời tương lai trong truyện Đôrêmon.

Đem suy nghĩ này nói với ông giáo sư người Nhật, ông cười bảo: “Đôrêmon không phải là nguồn gốc của “humanoid robot”, nhưng nó đã kích thích sự sáng tạo của rất nhiều người Nhật chúng tôi về sự tiện nghi trong cuộc sống!”.

Đương nhiên, truyện tranh Nhật không chỉ là chú mèo Đôrêmon, đó còn là cậu thám tử nhí Conan với những thứ đồ công nghệ cao, trí thông minh nhạy bén, thực hiện nhiệm vụ trừ gian diệt ác; là bác sĩ quái dị với những ca phẫu thuật chỉ có trong mơ - những giấc mơ từng bị xem là viển vông nhưng giờ hãy nhìn xem chúng thành hiện thực ra sao!

Thậm chí theo lời ông giáo sư người Nhật, những nhân vật manga xinh đẹp dù không “kích hoạt” ước mơ về công nghệ cũng thúc đẩy trẻ em Nhật hướng tới một hình mẫu tốt đẹp...


Nghĩ về những cuốn truyện tranh Nhật đã đọc, tôi bần thần rất lâu. 24 tuổi, hình như tôi chưa được đọc một tác phẩm thuần Việt nào dành cho thiếu nhi mà lại “kích hoạt” được giấc mơ của tuổi nhỏ về một tương lai hiện đại, với những điều thực tại không có nhưng có thể sẽ có vào ngày mai.

Tuổi thơ tôi đã qua lâu, vậy mà giờ nhìn vào thị trường sách thiếu nhi vẫn chưa có nhiều bộ truyện gây dấu ấn. Thần đồng Đất Việt thì... chuyện xưa tích cũ. Dế mèn phiêu lưu ký vẫn là những bài học đạo đức kinh điển. Kính vạn hoa là cuộc sống thiếu niên “bình dân” (nhưng cũng sắp trở thành quá vãng)...

Tất nhiên, việc thiếu hụt tác phẩm gây dấu ấn còn là một câu chuyện dài liên quan đến sự thiếu hụt một đội ngũ cầm bút viết cho thanh thiếu nhi, khả năng sáng tạo, óc khoa học, trí tưởng tượng lẫn tính tiên tri của người viết truyện. Nhưng hình như chúng ta đang mặc định rằng truyền thống, đạo đức, bình dân (nếu không muốn nói là nông thôn) mới “có tính giáo dục”, còn giàu có, xinh đẹp, hiện đại... là những thứ xa lạ, phù phiếm. Thế thì có phải chăng chúng ta đã không ươm mầm cho những giấc mơ về một tương lai hiện đại, tốt đẹp hơn, chứ không chỉ là giấc mơ ở hiền gặp lành, cô gái nghèo lấy chàng hoàng tử...?

Tôi nghĩ trao cho các em hành trang quá khứ - truyền thống như chúng ta làm hiện nay là điều cần thiết, nhưng để đất nước hiện đại hơn, cuộc sống ngày mai tốt đẹp hơn, những sản phẩm văn hóa của chúng ta còn phải “kích hoạt” ước mơ của các em bằng những giấc mơ mang màu sắc mới mẻ, hướng đến tương lai...